21 Απριλίου 2011

ΛΑΪΚΟΣ ΑΝΤΙΣΗΜΙΤΙΣΜΟΣ: ΤΟ ΚΑΨΙΜΟ ΤΟΥ ΙΟΥΔΑ

«Στην [ελληνική] λαϊκή παράδοση, οι βασικότερες κατηγορίες κατά των Εβραίων σχετίζονται με τη σταύρωση του Ιησού και η απήχησή τους υπήρξε ισχυρή. Στην Ακολουθία της Μεγάλης Πέμπτης εκτός από τις κατηγορίες κατά του Ιούδα γίνονται πολλές αναφορές και στο "γένος των Εβραίων", γένος υπεύθυνο για τη σταύρωση του Ιησού. Οι Εβραίοι αποκαλούνται κατ' επανάληψη "θεοκτόνοι", "θεοστυγείς", "λαός δυσσεβής και παράνομος", και ζητιέται η τιμωρία τους: "Αλλά δος αυτοίς, Κύριε, κατά τα έργα αυτών, ό,τι κενά κατά σου εμελέτησαν".

Η πιο γνωστή και διαδεδομένη εκδήλωση λαϊκού αντισημιτισμού στην Ελλάδα, το κάψιμο του Ιούδα, είναι έθιμο της Μεγάλης Πέμπτης. Ο Γ. Μέγας παρατηρεί ότι μετά την επικράτηση του χριστιανισμού ταυτίστηκαν με το όνομα του περιπλανώμενου Ιούδα παλιότερες παραδόσεις που σχετίζονταν με τον Οιδίποδα. Σύμφωνα με τον ίδιο, η ασάφεια σχετικά με τον Ιούδα στα Ευαγγέλια οδήγησε τη λαϊκή φαντασία σε ένα πλήθος παραδόσεων, παραμυθιών, τραγουδιών, καταδέσμων, όπου το όνομα Ιούδας χρησιμοποιείται μετωνυμικά. Στους Εβραίους αποδίδονται οι ιδιότητες του Ιούδα. Και αυτές είναι φιλαργυρία, προδοσία, περιπλάνηση, θεοκτονία. Ο Εβραίος ενέχεται για φιλαργυρία και δειλία στις παραδόσεις και παροιμίες του ελληνικού λαού, και πολλά παραδείγματα έχει καταγράψει ο Νικόλαος Πολίτης.

Σε ένα κείμενο για τα Πάθη του Ιησού, σύμφωνα με την Ακολουθία της Μεγάλης Εβδομάδας, ο Παπαδιαμάντης παρουσιάζει τον Εβραίο Ιούδα ως προδότη στη διαδικασία αποδιοπόμπησης που οδήγησε στη Σταύρωση, παραφράζοντας και σχολιάζοντας την υμνολογία της Ακολουθίας της Μεγάλης Τετάρτης (...).
Το κάψιμο του Ιούδα ήταν μια πρακτική που εφαρμοζόταν με παραλλαγές σε διάφορα μέρη της Ελλάδας. Η ταύτιση Ιούδα και Εβραίων είναι απόλυτη σε χωριά της Θράκης, όπου το ομοίωμα του Ιούδα το ονόμαζαν Οβριό(...).

Η [κατά των Εβραίων] κατηγορία της θεοκτονίας, επαναδραστηριοποιημένη μέσα από τη λατρεία, δεν μπορεί να εξεταστεί στο πλαίσιο του ορθολογισμού εφόσον εγγράφεται στο θρησκευτκό βίωμα, παράλληλα όμως μπορεί να εξεταστεί σε σχέση με τον μηχανισμό αποδιοπόμπησης, που κατασκευάζει στον "Εβραίο" έναν ένοχο όχι μόνο για τη θεοκτονία αλλά και για τα δεινά του λαού».
Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου
Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Εχει ιδιαίτερα ασχοληθεί με ζητήματα που αναφέρονται στην πολιτισμική εικονολογία και έχει γράψει μελέτες για την εικόνα του Εβραίου στη λογοτεχνία καθώς, επίσης, και για την αναπαράσταση της γενοκτονίας των Εβραίων στην ελληνική πεζογραφία.
Αποσπάσματα από το βιβλίο της «Ο Αλλος εν διωγμώ» (Η εικόνα του Εβραίου στη λογοτεχνία -Ζητήματα Ιστορίας και μυθοπλασίας), εκδ. Θεμέλιο, 1998.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 26/04/2001

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σκέψου δυο φορές πριν σχολιάσεις. Διαβάζεις ένα διαδικτυακό προσωπικό ημερολόγιο του οποίου η ανάγνωση ΔΕΝ είναι υποχρεωτική. Βαριέμαι τ' ανούσια μπλα μπλα και δαγκώνω όταν μου χαλάνε την ησυχία. Θα μπορούσα να έχω κλείσει τον σχολιασμό αλλά ακόμα νομίζω πως υπάρχουν κάποιοι που όντως έχουν κάτι να πουν κι εύχομαι να είσαι ένας από αυτούς αλλά οι πιθανότητες είναι λίγες και γι αυτό σου λέω: Για να μην σε φάει η μαρμάγκα σκέψου δυο φορές πριν σχολιάσεις, σαν να δίνεις εξετάσεις. Αλλιώς άστο καλύτερα!

Αναγνώστες

Η Ιδιοφυΐα του Πλήθους

Υπάρχει αρκετή προδοσία, μίσος, βία, παραλογισμός στο μέσο άνθρωπο για να προμηθεύσει οποιοδήποτε στρατό, οποιαδήποτε μέρα. Kαι οι καλύτεροι στο φόνο είναι αυτοί που κηρύττουν εναντίον του. Kαι οι καλύτεροι στο μίσος είναι αυτοί που κηρύττουν αγάπη. Kαι οι καλύτεροι στον πόλεμο είναι τελικά αυτοί που κηρύττουν ειρήνη. Eκείνοι που κηρύττουν θεό, χρειάζονται θεό. Eκείνοι που κηρύττουν ειρήνη, δεν έχουν ειρήνη. Eκείνοι που κηρύττουν αγάπη, δεν έχουν αγάπη.

Προσοχή στους κήρυκες, προσοχή στους γνώστες, προσοχή σε αυτούς που όλο διαβάζουν βιβλία, προσοχή σε αυτούς που είτε απεχθάνονται τη φτώχεια, είτε είναι περήφανοι γι' αυτήν, προσοχή σε αυτούς που βιάζονται να επαινέσουν γιατί θέλουν επαίνους για αντάλλαγμα, προσοχή σε αυτούς που βιάζονται να κρίνουν, φοβούνται αυτά που δεν ξέρουν, προσοχή σε αυτούς που ψάχνουν συνεχώς πλήθη γιατί δεν είναι τίποτα μόνοι τους, προσοχή στο μέσο άνδρα και τη μέση γυναίκα, η αγάπη τους είναι μέτρια, ψάχνει το μέτριο. Αλλά υπάρχει ιδιοφυΐα στο μίσος τους, υπάρχει αρκετή ιδιοφυΐα στο μίσος τους για να σας σκοτώσει, να σκοτώσει τον καθένα. Δεν θέλουν μοναξιά, δεν καταλαβαίνουν τη μοναξιά, θα προσπαθήσουν να καταστρέψουν οτιδήποτε διαφέρει από το δικό τους. Μη βρισκόμενοι σε θέση να δημιουργήσουν έργα τέχνης, δεν θα καταλάβουν την τέχνη, θα εξετάσουν την αποτυχία τους, ως δημιουργών, μόνο ως αποτυχία του κόσμου. Mη βρισκόμενοι σε θέση να αγαπήσουν πλήρως, θα πιστέψουν ότι και η αγάπη σας είναι ελλιπής και τότε θα σας μισήσουν και το μίσος τους, θα είναι τέλειο... Σαν ένα λαμπερό διαμάντι, σαν ένα μαχαίρι, σαν ένα βουνό, σαν μια τίγρη. Όπως το κώνειο. Η καλύτερη τέχνη τους...

Tσαρλς Μπουκόφσκι

Related Posts with Thumbnails